Klucz dynamometryczny - do czego służy i co to jest moment odkręcania srub?

Ekspert

EKSPERT TEAM TOTAL

Klucz dynamometryczny – do czego służy i co to jest moment odkręcania śrub?

To stosunkowo specjalistyczne narzędzie, które okazuje się właściwie niezbędne przy okazji niektórych napraw. Sprawdź czym jest, do czego służy i jak się nim posługiwać?

Klucz dynamometryczny – co to jest?

Rozmaite prace przy aucie wymagają posiadania chociaż kilku podstawowych narzędzi. Bez ich udziału niemożliwa jest nawet najprostsza operacja, jak np. zmiana koła czy – jak w większości dziś produkowanych aut – wymiana żarówki.

Klucz dynamometryczny z pewnością posiada każdy mechanik, gdyż dzięki specyficznej budowie spełnia on ważną funkcję przy odkręcaniu i dokręcaniu wielu elementów. Spotyka się go również w domowych zestawach narzędzi.

Zasadniczą różnicą między kluczem dynamometrycznym a standardowym jest to, iż ten pierwszy podczas odkręcania i dokręcania wskazuje wartość używanej siły. Po co jednak to komu potrzebne?

Większość śrub dokręca się zwykle na oko. Nawet czytając opisy pomagające przy drobnych naprawach samochodów, można spotkać określenia w rodzaju „do pierwszego oporu” czy inne subiektywne wskazania.

Niektóre połączenia należy jednak skręcać z odpowiednią i ściśle określoną siłą. W przeciwnym wypadku nie dość, że można uszkodzić poszczególne elementy, to wadliwe będzie również ich funkcjonowanie. Najczęściej dotyczy to śrub łączących ze sobą części stalowe i aluminiowe lub wyłącznie aluminiowe.

Głównym elementem w budowie klucza dynamometrycznego jest sprężyna. To ona wydłuża się w skutek działania na nią sił podczas dokręcania lub odkręcania śrub. Tuż obok niej zwykle znajduje się podziałka przedstawiająca moment siły w Newtonach. Obecnie produkowane narzędzia najczęściej mają sprężynę ukrytą w obudowie, skala znajduje się natomiast na jej zewnętrznej powierzchni.

Moment dokręcania śrub – z czym to się je?

Działanie klucza dynamometryczego, nazywanego inaczej siłownikiem, opiera się o założenia prawa Hooka. Zostało ono opracowane jeszcze w XVII wieku przez angielskiego naukowca – Roberta Hooka. Stwierdził on, że dane ciało odkształca się pod wpływem działającej na nie siły w stopniu, który jest wprost proporcjonalny do wartości tej siły. Tę właśnie siłę określa klucz dynamometryczny. Często występuje tu także pojęcie współczynnika sprężystości, które opisuje relację między naprężeniem spowodowanym przyłożeniem siły a powstałym odkształceniem.

Moment dokręcania śrub to innymi słowy moment siły, z jakim dana śruba ma zostać dokręcona. Odpowiednie momenty do dokręcania i odkręcania zwykle podane są we wcześniej przygotowanych tabelach (np. producentów) i uzależnione są m.in. od rozmiaru śruby. Przy ich tworzeniu oparto się na założeniu, że współczynnik tarcia między nakrętką i śrubą jest na stosunkowo neutralnym poziomie (czyli 0,1), naprężenie w czasie pracy nie przekracza 70% minimalnej granicy plastyczności.

Jak używać klucza dynamometrycznego?

Choć w teorii korzystanie z tego elementu może wydawać się skomplikowane, w rzeczywistości jest wyjątkowo proste.

Przy odkręcaniu śruby klucz wskaże wykorzystaną do tego siłę. Raczej posłuży to do celów informacyjnych, pokaże czy element się zapiekł oraz został prawidłowo dokręcony podczas poprzedniej naprawy.

Znacznie szersze wykorzystanie klucza znajduje się przy dokręcaniu. Wystarczy ustawić odpowiedni moment dokręcania śrub i przystąpić do pracy. Ważne jest, abyś robił to wyjątkowo wolno i precyzyjnie. Gdy śruba osiągnie odpowiedni poziom dokręcenia, usłyszysz charakterystyczne kliknięcie dobiegające z główki narzędzia. W przypadku standardowego klucza wystarczyłoby kilka obrotów więcej, by przekręcić gwint lub uszkodzić element. Dlatego też tak ważne jest zwyczajne nasłuchiwanie podczas posługiwania się kluczem dynamometrycznym.

Jeśli nie masz pewności, czy usłyszany dźwięk był kliknięciem na które czekasz, wystarczy, że zwolnisz nacisk i ponownie delikatnie dokręcisz element. Powinieneś wtedy znowu usłyszeć znajomy „klik”.

W starszych modelach, zamiast oczekiwania na kliknięcie, zmuszony będziesz do obserwacji momentu dokręcenia wskazywanego przez strzałkę z odpowiednią skalą. Precyzja tego rodzaju urządzeń niewiele ustępuje obecnie produkowanym, są jednak z pewnością znacznie mniej komfortowe w użytkowaniu.

Kiedy może przydać ci się klucz dynamometryczny?

Jedna z najpopularniejszych sytuacji, w których poradzenie sobie bez tego narzędzia jest wyjątkowo trudne, to naprawa głowicy silnika. Nie dość, że to bardzo skomplikowana operacja, to jeszcze wymagająca od fachowca naprawdę dużej wiedzy. Dokręcanie głowicy wymaga niebywałej precyzji, w przeciwnym razie można ją nawet poważnie uszkodzić.

Co więcej, równie ważny jest moment dokręcania kół. Najczęściej wynosi on około 80-100 Nm, choć warto wcześniej sprawdzić dane podane w instrukcji producenta. Klucz dynamometryczny do kół pozwoli nie tylko dokręcić je z właściwą siłą, lecz także zapewni późniejsze łatwe ich odkręcenie bez konieczności np. stawania na kluczu.

Narzędzie przydatne jest również w przypadku śrub wykonanych z tworzywa sztucznego, musisz pamiętać jednak o tym, by w stosunku do nich używać bardzo małych momentów. Przesada na tym polu może doprowadzić do ich zniszczenia.

Jaki klucz dynamometryczny wybrać?

Wszystko zależy od tego, jak często i w jakich okolicznościach będziesz go używał. Element tego rodzaju nie należy do najtańszych, a produkt wysokiej jakości może kosztować nawet kilkaset złotych. Wskazuje on jednak znakomicie momenty siły i pozwala na komfortową pracę. Jeśli nie zamierzasz korzystać z niego zbyt często, może się nawet okazać, iż własny egzemplarz nie będzie ci potrzebny.