Sprzęgło samonastawne – co to jest?

Ekspert

EKSPERT TEAM TOTAL

Sprzęgło samonastawne to bardzo praktyczne urządzenie, które dzięki swojej konstrukcji eliminuje wiele wad tradycyjnego odpowiednika. Sprawdź, co powinieneś wiedzieć o tym elemencie!

Czym jest sprzęgło samonastawne?

Sprzęgło to nieodłączny element każdego samochodu wyposażonego w manualną skrzynię biegów. Jeszcze do niedawna w większości modeli dominowało sprzęgło cierne. W ogromnym skrócie, jego działanie polega na współpracy tarczy dociskowej i tarczy sprzęgłowej, w wyniku czego dochodzi do ich naturalnego zużycia mechanicznego. Wtedy też maleje wydajność sprężyny talerzowej, a okładziny cierne zmniejszają swoją objętość.

Zwykle kierowcy nie dostrzegają różnicy w pracy i obsłudze sprzęgła, a dzieje się tak dlatego, że wszelkie zmiany zachodzą bardzo wolno i długim czasie. Tak naprawdę jednak, wciśnięcie pedału wraz z użytkowaniem pojazdu wymaga przyłożenia coraz większej siły. Lekarstwem na takie dolegliwości jest regulacja linki sprzęgłowej.

W połowie lat 90. ubiegłego stulecia na rynku po raz pierwszy pojawiło się sprzęgło samonastawne. Wydarzenie to stanowiło swojego rodzaju rewolucję, gdyż element ten wyposażono w specjalnie skonstruowane mechanizmy, których celem była kompensacja zużycia okładzin tarczy sprzęgłowej. Najprościej ujmując, wraz z użytkowaniem produktu i stopniowym zużywaniem okładzin tarczy sprzęgłowej, siła potrzebna do pełnego wciśnięcia pedału jest wciąż taka sama. Znacznie zwiększa to czas żywotności i pełnej sprawności systemu, ma także wpływ na komfort jego użytkowania.

Zasada działania sprzęgła samonastawnego

Wszystko jest w tym przypadku zdeterminowane przez konstrukcję wykorzystaną przez producenta sprzęgła. Najczęściej spotyka się jeden z dwóch wariantów: SAC (Luk) albo XTrend (Sachs). Pierwszy z wymienionych systemów posiada specjalną sprężynkę czujnikową, której zadaniem jest eliminacja luzu powstałego jako konsekwencja zużycia okładzin ciernych. Drugi sposób natomiast charakteryzuje się zamontowaniem specjalnego skośnego pierścienia, który niweluje luzy wynikające z użytkowania sprzęgła. Cel zatem jest taki sam, a do jego osiągnięcia zastosowano po prostu odmienną konstrukcję.

Z sprzęgła samonastawnego

Jak już wspomniano, największym atutem tego mechanizmu jest komfort jazdy, polegający na niezmienności w pracy sprzęgła. Fakt ten nabiera jeszcze głębszego znaczenia w przypadku pojazdów wyposażonych w silniki o dużych momentach obrotowych. Auta tego rodzaju wymagają sprzęgieł dużych i wyjątkowo mocnych, a właśnie w takich efekt zużycia okładzin byłby najbardziej widoczny.

Co więcej, istotnym atutem sprzęgła samonastawnego jest większa troska o stan tarczy sprzęgłowej, dzięki czemu może być ona użytkowana przez dłuższy czas. To samo dotyczy koła dwumasowego, o ile takowe występuje.

Warto tu wspomnieć również o sile wysprzęglenia. Przez cały okres eksploatacji elementu jest ona niezmienna i niemal dokładnie taka sama, co też wpływa na wygodę i prostotę użytkowania. Ponadto, charakterystyka przebiegu siły niezbędnej do wysprzęglenia w przebiegu całej długości skoku pedału powoduje, że zjawisko określane potocznie jako „wysoki pedał” w zasadzie nie występuje. Dzięki temu nie zachodzi konieczność jego regulacji.

Niektóre konstrukcje są już tak wysoce funkcjonalne, że pozwalają na przeniesienie większego momentu obrotowego na sprzęgła o mniejszej średnicy, a układy sprzęgłowe w pojazdach o dużej masie nie wymagają dodatkowego wspomagania.

Samodzielny montaż sprzęgła samonastawnego – czy to możliwe?

Zdecydowanie odradza się takie działanie, chociażby z uwagi na konieczność wykorzystania specjalnych przyrządów do regulacji mechanizmów elementu. Kluczowym procesem jest centrowanie, trzeba też sprzęgło przykręcić do koła zamachowego. Na tym etapie niezbędny będzie trójramienny wspornik chroniący przed ugięciem sprężyny talerzowej. Umożliwia on także równomierne dokręcenie tarczy dociskowej do koła zamachowego. To o tyle ważne, iż efekt nie jest tak precyzyjny nawet podczas tradycyjnego dokręcania śrub naprzemiennie.

Szczegółowy sposób montażu zwykle różni się nieco, w zależności od producenta zarówno sprzęgła, jak i pojazdu. Bezwzględnie należy trzymać się wytycznych fabrycznych, gdyż błędy na tym etapie mogą skutkować nie tylko wielokrotnie szybszym wyeksploatowaniem elementów, jak i nawet stworzeniem niebezpiecznej sytuacji na drodze.

Jeżeli sprzęgło zostanie zamontowane w sposób nieodpowiedni, zwykle pierwszym objawem jest ślizgająca się tarcza sprzęgła na długo przez jej samoistnym zużyciem. Co równie ważne, zawsze należy montować wszystkie elementy jednocześnie, nie wchodzi zatem w grę możliwość instalacji jedynie pojedynczych części. Samodzielna praca jest zatem nie tylko niemożliwa, ale i wysoce niewskazana.