System kontroli trakcji ASR – jak działa i dlaczego jest ważny dla bezpieczeństwa jazdy?

Andrzej Husiatyński

Ekspert Team Total

System kontroli trakcji określany jako ASR to układ o stosunkowo skomplikowanej budowie, który zapewnia komfort i bezpieczeństwo prowadzenia pojazdu – szczególnie w warunkach zmniejszonej przyczepności. Na czym dokładnie polega jego działanie i dlaczego jest tak istotny w obecnie produkowanych autach?

ASR – co to jest?

Motoryzacja, podobnie jak niemal wszystkie gałęzie gospodarki, nieustannie się rozwija. Dlatego też producenci aut nieustannie oferują coraz to nowsze i bardziej innowacyjne rozwiązania, które gwarantują przede wszystkim bezpieczeństwo jazdy samochodem oraz wysoki komfort jego użytkowania.

W tym właśnie celu projektuje się różnego rodzaju systemy, mające na celu poprawę sterowności pojazdu oraz ułatwienie jego opanowania w przypadku różnorodnych zdarzeń na drodze. Jednym z najpopularniejszych jest system kontroli trakcji, czyli ASR.  Jego podstawową rolą jest niedopuszczanie i ograniczanie nadmiernego poślizgu kół pojazdu w czasie przyspieszania, a w mniejszym stopniu także podczas pokonywania wzniesienia.

W sposób mniej bezpośredni ASR może zwiększać także przyczepność auta np. przy pokonywaniu zakrętów. Warto jednak przy tym pamiętać, że większość ASR-ów działa poprawnie jedynie w niskim zakresie prędkości (do około 40 km/h), choć wciąż trwają prace nad wersjami o bardziej wszechstronnym funkcjonowaniu. ASR jest także pierwszym po ABS systemem, który zwiększa bezpieczeństwo czynne. Kontrola trakcji pośrednio zmniejsza również przeciętne zużycie paliwa oraz opon.

Jak działa system kontroli trakcji ASR?

Sama zasada funkcjonowania jest bardzo zbliżona do tego, jak pracuje ABS. Układ na bieżąco monitoruje prędkości obrotowe kół, dzięki czemu może w czasie rzeczywistym porównywać uzyskane wartości. W przypadku, gdy różnica prędkości kół napędzanych i nienapędzanych przekroczy odgórnie ustaloną wartość, system automatycznie zmniejsza wielkość momentu napędowego, który jest dostarczany do kół napędzanych. Ujmując prościej, układ wyrównuje prędkości obu osi tak, aby samochód odzyskał oczekiwaną przez kierowcę sterowność.

Układ może tego dokonać na kilka sposobów, zależnie np. od zaistniałej sytuacji. Realizacja założeń systemu kontroli trakcji ASR zachodzi zatem poprzez:

• Użycie fabrycznych hamulców do zmniejszenia prędkości obrotowej osi znajdującej się aktualnie w poślizgu – powoduje to najszybsze odzyskanie sterowności oraz skuteczną reakcję systemu, jest jednak bardzo negatywne z punktu widzenia komfortu podróży,
• Opóźnienie zapłonu lub nawet jego całkowite odłączenie wraz z jednoczesnym odcięciem wtrysku,
• Częściowe przymknięcie przepustnicy – czas reakcji jest w tym przypadku zdecydowanie najdłuższy. W przypadku przepustnicy sterowanej elektronicznie, do przymknięcia dochodzi automatycznie. Rozwiązanie to ma taki plus, że dzięki temu układ ASR może sterować pracą silnika niezależnie od kierowcy. Z tego też powodu zupełnie niepraktyczne byłoby sterowanie pracą silnika poprzez bezpośrednie mechaniczne połączenie z pedałem gazu.

Co ważne, w zależności do szczegółowej konstrukcji i zastosowanych rozwiązań, system może wykorzystywać zaledwie jeden sposób sterowania, dwa, a nawet wszystkie spośród z wymienionych.

Dlaczego ASR jest taki ważny?

O kluczowym znaczeniu systemu kontroli trakcji najlepiej świadczy porównanie sterowności auta posiadającego ASR oraz samochodu bez tego układu. W drugim z nich, w przypadku wjechania jednym kołem na śliską nawierzchnię, spadnie jednocześnie opór stawiany przez podłoże. W skutek tego wzrośnie prędkość jego toczenia i obroty silnika. Z uwagi na funkcjonowanie mechanizmu różnicowego (powoduje on, że moment obrotowy jest dokładnie taki sam na wszystkich kołach napędowych), drugie koło nie będzie obracało się w sposób optymalny.

Wszystkie sytuacje tego typu mają miejsce przy ruszaniu (gdy np. jedno koło jest na śliskiej nawierzchni), czy podczas jazdy na zakrętach lub wjechaniu w kałużę. Często dochodzi wtedy także do charakterystycznego szarpnięcia (silnik początkowo zwiększa obroty, a po odzyskaniu sterowności musi je szybko obniżyć), które może być szczególnie niebezpieczne na zakrętach.

Zupełnie inaczej to wszystko wygląda w samochodach z ASR. Gdy dochodzi do utraty przyczepności jednego koła lub wjechania na śliską nawierzchnię, system kontroli trakcji zmniejsza moc jednostki napędowej, by zaraz potem włączyć do pewnego stopnia hamulec ślizgającego się koła w taki sposób, aby układ różnicowy zadziałał prawidłowo. Pozwala to na optymalne napędzanie wszystkich kół napędowych na każdej nawierzchni, a ASR w pewnym sensie działa jako swoista elektroniczna blokada mechanizmu różnicowego.